Skip to main content

Full text of "De consanguinitate auri, sacchari et spiritus vini. Tractatus brevis, perspicuus tamen. In quo ostenditur, nihil ferè ad conservationem Naturæ humanæ majus & efficiùs his tribus inverini posse, adeò quidem, ut ex iis debito modo junctis, singulariq; & arcano artificio combinatis, Auroq, per ea ad tincturam instar solis aut Rubini splendentis resoluto, Aurora quædam philosophorum consurgat, imò Carbunculus, quàmplurimis humani corporis infirmitabus salutaris. Conscriptus autore Hoc viro sancta cos nidet."

See other formats



DE 

CONSANGUINITATE 

AURI.SACCHARI 

ET SPIRITUS VINI. 

TRACTATVS BREVIS* 
PERSPICUUS TAMEN. 

In quo oftenditur , nihil fere ad con- 
fervationem Naturx humanx majus & effi- 
ciushis tribus inveniri pofTe, adeo quidem, ut 
ex iis debito modo jundb, fingulariq, & arca- 
ho artificio combinatis , Auroqj per ea ad 
itinfturam inftar Solis aut Rubini fplendentis 
refolut©, Aurora quxdam Philofophorum 
confurgar, imo Carbunculus/quarnplu- 
rimis humani cotporis infirmi¬ 
tatibus falutaris. 

Confer iptm 
A U T O RE 
Hoc Viro(ancta cos ni det* 



!GISSi£ ; TypisCASPAius Vulpii. 1659. 


■ 



<•$( ) )$*> 


PlUFATIO 

*AD LECTOREM. 



1} Onfiripjeram nuper in 
% gratiam tujufdam a- 
■Jg mici y cui quadam auri 
fSeSi t indura m delitus e- 
r at > brevem tradatum deconfan- 
guimtate Auriy Sacchari & SpirU 
tus Vini* non ut publici juris fieret» 
fedut haberet >quid de illa Medici* 
ndfibi promittere poffet* sAtcum 
pr&ter ffem m cujufdam alterius 
manus fub fide fieret i incidijfet y vix 
ille fieret mn tenere potuit >quomu 
nus id) quod fuum non erat , divul¬ 
garet $ mutilate) additis quibufi 
A t dam 


4 Atio. 


da inconvenientibus, & artatura 
plane alienis idpublicis typis expri¬ 
mi curaret . JA Qonparum idjatiga- - 
vit mente rnev , hactenus circa 
vera& non adulterinophiloflophia 
chjmico, occupari voluit, arcana . 
Deteflatus itaq f hominis,nefio cu¬ 
jus,plagium ,foetum meu genuinis 
edo literis iri lucem, ne plus attribu¬ 
atur illi potabili auro,c 


fum experientur illi, qui ejus pe¬ 
riculum facient in morbis aliaspe- 
riculoflfimis . Scio enim proflant io - 
ra longe poflidere naturam , qua 
?nelms eft ob ingratos plagiisf afl 
fluet os,filent io premere , quam pu¬ 
bliciorisfacere^* 


DE 


5 )£•> 

\ l \ ] l i i i i : l l i l l i 

<$> <$ <# «8» <$> 4» 

"AsctAs «A.9»As»<sA*feA?->Af.*A««As «A^JU^A^A^XsIIA^A» 


DE AURO. 

Tfi ex auro non fit aut conficitur 
lapis ille , toto orbe decantatiffi- 
mus, neque nifi folis do£trinx filiis 

cognituSjPhilofophorum appella¬ 
tus, omnesfp oleum perdunt atqueoperam, 
qui exiftimanc , dTe illud veram materiam, 
prout ex Sendivogto ^RogerioBacone,in Speculo 
K^SlcbemU , Vi a Ventatis , & libello illo,qui in - 

y2r/i//»r,Dcr2(ft<Dtife<rfrie9/aIiisq5quampIu- 
rimis,qui finceriori prje aliis calamo fecretutn 
illud natura: maximum, licet snigmatibus in¬ 
volutum , fingulariqj fcriptionis genere te- 
fcm literis evulgarunt, fatis manifeftum eva¬ 
dit: Creditum tamen fempereft, neq; id fuf- 
ficientibus. deftituituF probationibus , auro 
maximam inelTe vim &efficaciam,ad propul- 
fanda non folum varia morborum genera, fed 
& ad roborandam confervandamq; huma¬ 
nam Naturam; Unde & Solis terreni na&um 
eft nome,proculdubioexfimilitudme,quam 
habet cum Sole ccelefti. Quemadmodum 
enimSol cadeftis, fecundum modernosAftro- 
A j lugos 




€ D fe A u k o» 

logos, in coelo ithobilis eile credkur,clrca que 
fame omnis cadi exercitus cu ipsa terramo» 
veatur,atq;ficomnin©urMveriicentrufhtuU 
cur: ita quoque aurum eftm medio politum 
mortalibus,circa quod omnes laborant homj- 
ases, Reges, Principes, Nobiles, Ignobiles, ci¬ 
ves, ruftici, literati, illiterati, lenes pariter ac 
juvenes, viri ac feminae, & denique quotquot 
In mundo degunt. Hinc quaeritur in Ocea- 
nojinveftigatur in remotiiijmis Indiis, eruitur 
ex terrae cavernis,paratur arte, nullisqj parci.? 
tur iabojribu.s & lumptibus pro auro acqui¬ 
rendo, licet auro pretiosior btrapientia,mc- 
liusqj agerent mortales , ii relicta auri fame 
hanc quaererent. Et quemadmodum aSolq 
coei^fti omnia habent calorem, vigorem, mo¬ 
tum incrementum, nifienim ille vehit Im¬ 
perator in coelo conftttutus in omnia fuum 
ipargeret lumen & radios vitales, protinus o- 
mnia in antiquum reverterentur chaos ii ne 
Jege volitatura; Ita & Sol terrenus,aurum,a- 
nimos addit mortalibus, ut neq; timeant pro¬ 
funditates abyili, neque Oceani vaititatem, 
neque ferri aciem,imd nequeipfam mortem. 
Quantus, Deumimmortalem ! ergo ex auro 
In hominum animis calor 5 quantus exinde 

motusl 


De Auro, 7 

motus! Si curas humanas paululum accura, 
tius excutias, omnes ilke auri gratia fufcipiun- 
tur, tot illiuscaufa in mundo contentiones», 
tot bellabat navigationes, tot egregia facino ¬ 
ra, ut quicquid natura non potuit perfuadere» 
perfuadeat aurum : Aurum per medios ire 
fatellites, & perrumpere amat faxa potenti¬ 
um. Imo, ob aurum qualibet res habet valo- 
rem : ob aurum honorantur velinfipientes* 
peffimo licet exemplo , quo folis divitibus li¬ 
cet ede magnis & in hominum opinione pru¬ 
dentibus, tum tamen ille dives vereproprteqm 
vocetur,qui valet eloquio,ingenio,prudentia & 
arte, donis ejufmodi,quai nec latronum avara 
manus rapere,nec fallax devorare pontus pe- 
teft. Neq; enim vel color, vel compages, vel 
pretium auri tantum eft, ut non alia inveniri 
poflint colore ipfum excedentia, compage 8$ 
pondere aequanda, pretio fuperanda. Neque; 
enim femper in ufu mortalibus aurum fuit, a4 
rerum permutationes. Antiquiflimi Re¬ 
ges , quod egregie monftrat loan. Vrancifcm 
KMirmdulanus , nonauruin fignaruntneque 
argentum, fcd ars; imo & ipfum xs Corinthia¬ 
cum auro longe pretiofius fuit habitum; 
i^nds ex Sacrisdifeimus,Esdram, rerum poci- 
A 4 ta 


8 DeAuro. 

to Xerxe,thefaurariis ex genere Sacerdotum 
reftituiffe vafa terea, quse penderent duode¬ 
cim talenta & seftimarcntur auro pretiofiora. 
Dum tamen lingulari Solis Lunsrcp conjugio 
in terra visceribus aurum produttum eft, fui- 
que fplendoris & eminentia genealogiam no 
ex liventis facileque liquabilis plumbi leprofo 
deducit fulphure aut mercurio, fed puriflima 
elementorum materiam,puridimasq', Ipiritus 
mundani partes agnofeit progenitores, atque 
in eo diftat a Saturno, quod hic lit corpus im¬ 
mundum & imperfectum , ex argento vivo 
Impuro, non fixo,terreo, faeculento, aliqua n- 
iulum albo in manifefto & rubeo ih occulto, 
& ex tali fulphure aduftibili ex aliqua parte 
procreatum, deficiatq, eidem puritas & fixa¬ 
tio cum colore &ignitione : A Jove v.qubd 
hic fit corpus magis mundum quidem 9 fed im- 
perferum, confletqj ex argento vivo partim 
hxo,partim non fixo, cum Similis natura: ful¬ 
phure , albo in manifefto rubeo in occulto, 
aft fine perfe&a digeftione &; concoStionej 
Por#6q; a ceteris metallis,quod illadint fa:cu- 
lenta,impura,non fatis compara,ponderofa, 
fixa,licet in ferro nimis fixus fit Mercurius,at¬ 
que eodem modo fulphur, fed coinquinata. 

Aurum 


De Auro., 9 

Aurum vero corpus fit perfc&um ex argento 
vivo, puro, \ fixo, claro , rubeo & ex fulphurc 
mundo,fixo, rubeo,non adurere generatum. 
De quibus videatur Rogcrius Baco in Specuh 
Alchymt* , hinc merito illud inter metalla pri¬ 
mum obtinet locum, Rexqjeorum appella¬ 
tur, dumcarteri fervitium prodant planerx, 
atque ad eandem perfectionis metam colli¬ 
niant,fed nonnifi per Regis mortem,quo ipfo 
tame neminem velim intelligere A urum vul¬ 
gare, fed philofophorum, quod nodrum vo¬ 
cant,auro tanto pretiofius,quanto pater pro¬ 
flat filio. 

Ceterum non hic indituri mei ratio ed, 
manudu&ionem feribere ad magnum philo- 
fophorum opus , de quo pneter innumeros 
nuper fatis pulchre & clare egerunt Sendivo- 
giifilii , obdo&rinam ita appellati , in parvo 
quidem, fedmagni momenti uz&amde Sale 
philofophorum. Qui enim de ejufmodi fecreto 
mulcas implent paginas, illi nihil efficiunt, nifi 
ut invidiam & odium aliorum in ie fufeitene, 
inhoneftisqj fe onerenc titulis, non quidem ex 
merito , fed perversa hominum malitia. Se¬ 
cretum itaque illud fecrerum maneat , dum 
non omnibus licet adire Corinthum,nifi quos 
A 5 «equus 


r© De Aur o. 

aequus amavit Juppiter, aut ardens evexit a 4 
^thera victus» Sufficiat,fi demonftrdquo pa- 
&o ex aura-, pretiofoiLIo metallo Medicina fi¬ 
eri po(Ik,£olis prorfus aemula,auroramq; ipsi 
plane referens S ipfumq;irnirans fulgore pyro¬ 
pi, unde humana infirmitas maximu habeas 
folatium in longis ddperatisq*, morbis, viraq*. 
fine moleftia confervari poffit. Regium enim 
plane Medicamentum eft.quodcolore,odo» 
re Sapore gratifiimum facile omnibus cx<» 
teris palmam proripit,unde & magis aeftiman* 
dum, atque inftar pretiofifiimi tbefauricufl:o« 
diendum, 

Exiftimatumeft amultis t aurum.aliquod 
potabile per artem fieri non polle,natura hu* 
manas amicum & coogruu, propterea-, quod 
vel hydrargyrum, vel aquae, quae fortes & re¬ 
giae appellacun ad recludenda qus penetralia 
adhibeantur , quas vero fanirati noftrse plane 
adverfentur. Plaufibilicer hi argumentantur, 
ut proinde hodiemjrh apud plerosqj Medicos 
ejufmodifolutiones auri rideantur , &fioccL 
fiant,omninoq; pauci fine, qui fic lolutum,\ el 
aliocorrofivofale reclufiim aufint adhibere, 
quavis neq;. mihi ignoti fint nonnulli, qui ma- 
ifimp cum fucceifu aegris Epileptichadhibue- 

rint. 


Ii 


De Auro. 
rint. Sed abundet quifque fuo fenfu ; neque 
enim jam cutnillisfcsolis altercabor,qui na&u» 
tx finum non funt ingredi, deftituti face&So- 
le; Ex vitriolo enim hunt optima? Medicina?» 
& ex nitro haud fequiorisconditionis , uco- 
mnes omnino poteftates Natura in vitriolo 
reconditas ede fcribere haud fuerit veritus, 
Petr.Johan.Fdber CtJlrtnovtdarenfis: alia filo- 
bo & alios *, ut neq; praeterea fajem (ive com¬ 
mune , (ive armoniacum, ex quibus, velalte* 
rutrius faltemadmiftione, aqua fortis in aqua 
Regis (oli Auro conveniens abit , uhbusca- 
men in vita communi & Medicina accom- 
modatidima& maxime neceifaria, Ecannon 
experientia commondrari poteft, aquam re¬ 
gis in quo Sol (olutus longa digeftione dul- 
cefcere plane, atque abire in pretiofiffimum 
medicame. Certe pulvis ille Holfaticus, ho¬ 
die adeo commendatus , atque in potifli- 
morum Principum aulis jam cognitus> quid 
aliud eft,quam caput mortuum aquae fortis 8$ 
Sal inde extra&usf Nihilominus tamen tuto 
intra corpus adumitur. Et dum hydrargyro 
utuntur aurifices ad deaurandum, non tamen 
illud impedit,quo minus in regiis adhibeantur 
inaurata; pasersc menfis, Parum ergop^odch 


De Auro. 

cnt,qui contra aurum potabile cum aqua re- 
gisargumencantur,auccuhydiargyro;cumin 
hoc per ignem , in illo vero per affufionesa- 
quarum fimplicium^mo pluvixdeftillat^,o- 
mnis inde corrofiva qualitas auferatur. Unde 
maximi nominis Philofophus Chymicus v C^- 
nelitts DrebbeliiM, qui ob inventionem perpe¬ 
tui mobilis,(de quo ad Jacobum Anglie,Sco¬ 
tia , Hybernias & Francis Regem exeat Eph 
ftola)adhuc infama eft,& cui ratio conficien¬ 
di arcanum philofophoru non incognita fuit, 
prout ex incompa rabih illius de Elementis tra- 
Batu notum evadit, capite $.dc quinta effentia, 
plane illum modum non deteftarur, quin po¬ 
titis approbat, additqj medicamentum illud 
five auri quintam eflentiam, ita praeparatam, 
ad miraculum omnes morbos fanare, prxdi- 
tamq5efiequibufeunque facultatibus quintas 
effenti^univerfali virtute correfpondentibus. j 
& quid non prajftitit Vrancifci Antonii Philo - 
fophi fy Medici Angh aurum potabile ? licec 
Illud longe adhuc abfuerit a Secreto philofo- 
phorum ? Legi certe poteftde co ipfius AfTer- 
tio & Apologi3. Et cuilibet fane in fua arte 
♦redendum, inprimis, ubi non refragatur ex¬ 
perientia. Neque flatim illa contemnenda, 

qua: 




Pe Auro. ij 

qu* non protinusfupima fune , namq; non 
ignotum mihi, neque ejus aurum potabile fi- 
i Mercurio , fulphure & fale communibus & 
j nonnullis aliis paratum fuiile. Etiam in parvis 
i fepe Deus magnus efl: , neque adhuc totius 
i natur* ambitus reclufus. Dies diem docet,& 
I nox nodi indicat fcientiam. Unde & ]#- 
| harwes Trancifcut MiranduUnus , etfi in li¬ 
bro primo de auro caufam agit contra 
illos, qui aurum proferunt, feu ratione pretii 
antiqui, fcu ratione utilitatis in vita communi, 
feu ratione medicin*, feu ratione potabilita - 
tis, feu ratione diuturnitatis & conftanti*, feu 
ratione pulchritudinis &: fplendoris, feu ratio¬ 
ne teftimoniorum defumptorum ex facrisli- 
teris,feu denique ob gratiam, quam geftanti- 
bus conciliat, tame fateri cogitur, Antonium t 
Chirurgum fuum matronam ex foro Cornelii 
phthifi monente paucis diebus ab ipfa tabe li¬ 
beram fanitati priftin* reftituilfe , folo po¬ 
tabili auro, quod ex ipfius patrui Nicolai con¬ 
fecerat difciplina , additque ex libra una ejus 
metalli foluta in humorem vel uni non Regi 
modo fed regioni medelam adferri poflejicec 
inter mille mortalium myriadas vix invenian¬ 
tur quindecim viri, qui aurum potabile ou*- 

ranr. 



i4 Oe Auro. 

rant, & luter illos vix duo fint, qui potionis ati- 

re& conficienda fcii gnariq; fint. 

Ha?c vero talia non adduxi, tanquam mihi 
animus fic, perfiiadere viris in chymia erudi¬ 
tis } verum &folum menftfuum aperiens re* 
CefTus auri ede aquas regias. Sufficiat illos^ui 
ficfenriunt non planeerrare, atque ex his de- 
monft ratum elle, maximam auro inefie vim 
& efficaciam , quocunque tandem modo re¬ 
cludatur ad fimitatem corporis humanicort- 
fervandam. Nam aliud adhuc in Natura eft 
menftruum, fal aliud, & fulphur aliud, quo a. 
ttiiceliquefcit Sol ille terrenus & in liquorem 
blandum ferme nullo abhibito igne, fola phi- 
lofophici iublimatione faceffit, de quo jam 
agam, modo hoc fimul addiderim,neque an¬ 
tiquos Medicos ab auri ufu in Medicina abftf- 
nuific. P limus enim 6>c Di&fcondes reflantur* 
auri crudi fed obrizi limatam rcobem,id cft ra¬ 
mentum qudm tenuiffimum epotum maxi¬ 
mo & mirabili auxilio efiehomini,Unde & ab 
K^vtcenna prsefcribitur in doloribus & cre¬ 
moribus cordis, in triftitiaanimi,in melacho- 
lia, in paralyfi; teftatur^ quotidiana experie* 
tia, plurimos convalefcere ex potu in quo au* 
tum candens cxcin&um effi Et quid obfe* 


De Auro. $ S 

erofrbi volant tot medicamina, quorum daf- 
fes in pharmacopxa Auguftana aliisq; erudi- 
tiffimorum virorum libris explicata: fune, in 
quibus aurum repentur ? quid aurea Alexan¬ 
drina , quidtotpulverescordiales,quidaquat 
apople&ica?,quid pulveres Marchionis &epi- 
tepticicamfplendldeoftenduncaufurnffihQC 
precii potius * quod abominandum effiet, Sc 
non ufus gratia effiet illis intermixtu? Dicanc v„ 
aliiquicquid vciinc, una experientia melior , 
quam mille rationes,cum ratio infacilsmisde» 
cipiatur, & quotidie fuiruinS expetftetab ex- 
perietia.Quod fi ergo Sol Terrenus tantae eft 
virtutis & efficacis dura adhuc compactus 
eft , quantas erit utilitatis & potenti®,dum a 
compedibus quibus conftri&us eft, liber iu 
undam vel ipfo Tago feliciorem faceffit. 

Omnis enim qui corporeo jiat carcere cLttfrn 
Spiritus & membris terrenis csn/ociatur 
EH mi fer haud dubie , donec feliatur ab ilia. 
Copede&dthereas redeat jam liber ad auras, 
Sed qusrac forte aliquis, an radicaliter fclva- 
tur,uc fit medicina falubris f 

Refpondeo,qiii hoc inquirunt,illi produnt 
fuam in rebus metallicis infcittani ,ignorantq» 
dupkx fulphyr, & duplicem Mercuriun in 

qua- ^ 


i 6 De Aanor 

quacunque re metallica.Namq; primo in me¬ 
tallis reperitur Sulphur quoddam externum, 
quodpercertamenftruacertisqjlaboribuse* 
vocari &fepararipoteft» licet difficulter, pro- 
pterea,quod originalem metalli labem con- 
tineat,utideeolulphurein Mercurioaccura- 
te philofophatur Adeptorum particeps in¬ 
comparabilis Helmontius: deinde Sulphur 
quoque internum,hocipft Mercurio metalli • 
co adeo eft unitum, ut abomnicorrofivoin- 
ta&um maneat, non minus quam adeftrudti- 
onibus ignis & aeris, unde vel cum Mercurio 
manet vel prorlus avolat cum eo. Illud ergo 
per artem eft feparabile, prout praftatus Hei- 
montiusdocet in lithiaftcapite 8. de externo 
Sulphure Veneris, & in tra&atu Buder circa 
finem & in progymnalmate Meteori §. 14. & 
fequentibus. Hnde&externumhoc,fcdala- 
be originali purgatum in Medicinam a Deo 
datum eft,internu feparari nequit, ideoqj fa¬ 
cilius eft aurum conftruere: quam deftruerc. 
Imo toralis mundi ruina fequeretur, ft omne 
dilfolvensin intimam diftol vendi radicem pe¬ 
netraret. Ergo nemo inquirat rotalem metal¬ 
li reclufionem & leparationem fulphuris in¬ 
terni a Mercurio iqprno,cumhoc fieri ne¬ 
queat 


D k Auro» tf 

queat in auro, nifi per unicum liquorem con- 
ftrutfivum: in Mercurio vero plane dKetls» 
fn. Nobis autem hoc loco non eft fermo de 
arcano Adeptorum,fedde medicamento no¬ 
bili fulphuris externi participe. Et quem in fi¬ 
nem , obfecro Te,quihoc inquiris, exiffimaS* 
radicaliter aurum lol vi debere, an ut a noffro 
ftomacho digeratur & velut alimentum ab eo 
fubigatur? Demens es, qui hoc tibi futurum 
fingis’ Mineralian.nulla(uicommifiione/cd 
folo velut afpe&u peragut munia fua&fcopos 
dotiuluaruaffcquuntur.quoddeargeto vivo, 
Vitriolo, aliisq; manifefiu cft in lapide But- 
ler Helmontius confpexit, qus nimirum &: 
alia infinita fine vii iu fuarum diminutionc,ro¬ 
boris aut ponderisdeceflu fuas dotes in infini- 
tu explicant. Libere n. agunt citra fui diffolu- 
tionem aut interitum > citra fui penetratio¬ 
nem , mtroadmiflionem , commiPturam 8 c 
commutationem Jibereetiam agunt eminus 
in fuccenfum vel fopkum Archa:um , folo 
quafiafpe&u , irradiatione vel ejaculatione 
fuarum virium in medio produ£tarum, reten¬ 
tis adhuc priftinis & non mutatis ponderet 
proprietatibus. Unde non opus eft areana 
illa unquam abire in alimentum, quia de- 

ftinata 


jS De Auro. 

ftinata funtad pharmaea, id eO:, ad illumina¬ 
tionem & reparationem, noncammixtio- 
nem,ad modum lucis,qua? per univerfum on- 
bem fuos fpargic radios lumineq; vitali omnia: 
implet fine fuidiminutione; &ad modum do¬ 
norum intelle&ualium , de quibus videatty: 
PhjficA rcflttnta . Incipiunt namq$ in ftoma- 
cho radium dire&um fuarum virium ac virtu¬ 
tem dotalem exponere & quorfum a Deo 
fune ditata, ex quo demum in totum corpus 
fpargitur haufta in Archeo vis radialis irro¬ 
rata & fanitas inde fuccedens avide fufeipitur. 
Apparet ergojam fcopus& finis,quo pa&o 
fa?pe aurum, argentum & cruda alia metalla 
ab antiquis fuerint immixta compofitis me¬ 
dicamentis , etfi forte accuratam rationem 
ignorarinc. Quod li v. metalla referantur &c 
mineralia,jam evaduntfpecula qutedalucen-- 
tiajiberanturq; eorum virtutes& agunt lumi¬ 
ne dotali &contad:u vitali,unde penetrant il- 
luminantq; Archeu a fuis erroribus, furoribus 
atq; defe&ibus longe felicius, quam cum efsec 
fpecula auri, argenti, Martis, Veneris 
claufa, licet nunquam concedant io fubftan- 
tiam alendis atq; augendis partibus idoneam. 
Dc quo pr*ecer ipfam veritatem,qus in pro- 


De Saccharo^ 

patulo eft , legatur ulterius Philofophusper 
Ignem Helmontius, in tradam de Verbis # 
herbis, & lapidibus. Sed ad Saccharum pro- 
pero. 

DE SACCHARO. 

B Eneficio Sulphuris communis & in offici¬ 
nis proflantis omnis argentea moneta 
probari poteft,ade6quidem,ut quantum bo¬ 
ni,quantum fequioris in ea fit metalli, proba¬ 
ti poffit per illud, invento centum boum ma¬ 
natione digno. Et Saturni beneficio j imo et¬ 
iam Mercurii, pulvis Solis facile producitur j 
ut jam filea alios pulveres Solis, tum ad deau¬ 
randum,tum ad Medicinam utiles. At nefeio, 
an Sulphur fit innatura* poft illud univerfale, 
quod in catceribus luis Saturnus conclufit fri¬ 
gore fuo , melius & felicius ipfo Saccharo j 
Non jam reccnfebo, qusefolertiffimusChy- 
\tn\cns Angelus S<tU, traclattipeculiari 

Saccharo, poftetitaci reliquit: non , quam il¬ 
lud fit omnium ciborum condimentum , 8 c 
cuilibet aetati & lexui conveniens,imo & ami¬ 
tum. Operae faltem pretiu me fa&urum con¬ 
fido , fi ejus potentiam in refolvendo aur® 
monftrem, & quod iplo nonaliter ac maritus 
marita aurum ddedetur,fitq-, faccharum firi- 
B z gular® 


io De Saccharo. 

gulare & admirandum fulphur intra fua cor 
dens vifcera aurum, natura? humana? plane a 
micum & proficuum. Dicit Helmontiu*^ 
fulphurei alicujus liquoris propinatione de 
prehendifie, in fulphure efife remedium ad vi 
tam longam , prout ex incomparabilisilliu 
Philofophi per ignem fcripto, de arbore Vit; 
liquet ”, difertisqj verbis pronunciat Auto 
no vi Luminis Chy mici, qui Scndivogius, ne 
bilis ille Polonus,aplerisqjcenfetur, invent 
aliqua aqua , in qua autum non aliter lique 
Icat, ac cera ad Solem vel butyrum ad ignem 
adfuturam rem omni mundo pretiofiorerr 
Si ergo fulphur commune tanta fuperbit ma 
jeftate,totqj gaudet honorum titulis, quid di 
cetur, obfecro.de puriffimo aliquo natur^ fu! 
phure, & aqua velut congelata 8e ficca, Sac 
charo nimirum , quod in quibufdamlong 
tranfcendit fulphur illud commune, modo fi 
abomniimpuritate liberum , fecum^ex 
pers. Octerura,ne quis exiftimet, me hic ai 
ferere velle,aquam illam Sendivogianam fic 
cam, non madefacientem manus,efie faccha 
rum,longe illa altioris eft indaginis,foloq; ma 
gnete aut chalybe philofophico parabilis. Se 
quioris efl condicionis Saccharum, &deter 

* mina 


II 


De Saccharo. 
minatione fua longe illa eft inferius. Aqua ta- 

• men eft inftar vitrioli,coagulata & ficca,folu- 

• bilis tamen facilime in aquam, totumqj QAq- 

& volatile,inftar alicujus Mercurii auc 
fulphuris, unde totum inflammatur ardetqj 
inftar fulphuris , cujus ja&uram fane toties 
; Pbarmacopaa experiuntur, quotiefcunq; po- 
tentiore ignc,quam par eft,illud coquunt,un¬ 
de cum ipfo fulphhre flmul abit Mercurius ,&c 

■ cum Mercurio fulphur,utpotear<ftecombi- 
\ nata,neque adeo facile feparabilia,imo& vel- 

ut ad chalybe lapis fcintillas evomit. Si mellis 
l titulo comprehendit Carmine feliciflimus 
Maro aeria &ceelefliadona: haud minoritl. 

■ tulo gaudebit faccharum,utpote quod ex ro- 

■ re coplefti inter cannas fuas concipitur, atque 
i deinceps Solis beneficio excoquitur in tam 

dulce noftrajq; naturas amicabile fubftantia. 

Quaerunt Chymici dulcorare omnia me¬ 
dicamenta per digeftionem longam, qus ali¬ 
as prima fui feparatione a corporibus acria 62 
corrofiva funt. Non hic opus digeftione, non 
dulcore. Natura hic dulcedinem monftrat 
fummam, materiam aptam, modo depura¬ 
tam > ubi neque longa digeftione opus eft,ut 
aurum folvatur ab ipfo , neque longa co&ia- 
B y ' 


%% DeSaccharo* ^v 
ne,cum tam amicum conjugium utriufql; fo!a 
ablol vat fubHmatio quteda philofophicfjpau- 
cis nota & cognita. Hoc nempe eft cceldle ilv 
lud& nectareum donum Deorum , quodo-. 
mne id a quod ingratum eft, reddit palato gra¬ 
tum , ut proinde non delicieretur in regum 
menfis, neque Principum eduliis , 8 c poruien- 
tis, non ut iakem fuavitate fua condiat cibos, ; 
fed & ut omnem arceat corruptionem: Un¬ 
de lohan - Bapttfla Parta Ub. $. Pbythogvomia 
non fine .ratione feribir; Ex hirundinibusfac- 
charum extrahimus , nonfilumidincorrupti- 
hile , fi daltispraftat , necorrumpantur: vulne¬ 
ribus injefflum a putrefacito ne Uberat \ ex eofe¬ 
le ingentia vulnera fanari vidimus. Sit igitur 
familiarefaccharum , vitam prolongare cupien¬ 
tibus , quia nec cibum ntc humores m ventre^ 
putrefieri per mittit. Haec ille. A tinquiar ali¬ 
quis , curergoPiiilorophusilleiageniofiUi- 
musHelmontius adeo invehitur in pfaarma- 
cafaccharo condita & obdura? cur ipfumiij, 
plerifqj morbis ftomaehi & uteri hoftilepro- 
nunciat, in aliis vero ad jun* 5 he medelxoppm 
non raro tacere ridiculam? imd,cur ille Sac-. 
charum fermento acido ftomachi adverfari 
c diametro, ideoq; digeftiones facere difl^ci- 
. liores 


De Saccharo. z$ 

lioresconftanteraffirmat, ucpore lixiviocai- 
cis viva; & argilla figulina clarificatum , puci- 
dasqj in eodem feculenrias accufat ? Nimi¬ 
rum, quales in meile differenda, tales edam 
infaccharo inveniuntur. Eff aliud alio claFius 
& purius ,accufanturq 5 merito illi fyruporum 
confe&ores & in aromatum & radicum con¬ 
ditura negligentes artifices, quiimpurum pu¬ 
ro commixtum retinent , pharmacisq) jun¬ 
gunt, unde non leve damnum aegris accerfirl 
poteft.At quis hoc depurillimoatq-.abomni 
f^eulentia purificato dicet faccharo?quisnon 
fummis attollat laudibus iaccharum ,in cry- 
ftallos nitidilllmos puriffimosq; concretum* 
Neque tamen offkitlacchariillius , quodre- 
finatum appellant fivefiniffimum, clarifica¬ 
tio cum calcis vivae lixivio, prima, quod aqua 
calci vivae fuperfijfa, tamdiu immota ftet, uf- 
que omnis calx fundum petierit, & aqua ite¬ 
rum reddaturlimpidiffima &clariffima. De- 
inde, quod illa aqua nihil ignea? in fe habeat a- 
erimonjae, qualem calx viva alias offendere 
{olet in cauteriis aliisqj ufibusjfed blandam fal¬ 
cem aciditatem deguffantibus exhrbeat, vim¬ 
que abfterfivam folum offendat. J^//o,quQd 
nihil de fale aliquo calcis vivas inveniatur in 
B 4 faccha- 


H De Saccharo- 
faccharo poft ejufdem combufdonem , uti', 
^liis in rebus deprehendi confuevic, que uftia- 
ne examinantur. quodipfius calcis; 

\\yx ufusnon adeo fit exoticus & peregrinus, , 
ut non debito modo & cbymice quidem tra¬ 
nata cedatin ufum tk faniratem mortalium, 
de quo, qui volet legere poterit Fratrem Ba„ 
filium Valenrinum.in fuo tractatu, 

feflp ni podagricis enim & caU 
culofis magnum & certum quidem exinde re- 
fultat folamen. Imo memini,me legere,quok 
damleprofos ex ulufontis, cuinaturacalcis 
fpiritus mifcuerat, haud ita pridem exorti, la- 
nitatireftitutosfuilTe. Nullum ergo cx calcis 
adhibitione in facchari mundatione periculu, 
nulla infelicitas in fanationibus pertimefceu- 
da. E t, c ur > o b fe c r o, Bflmmtim Ficeliarum a- 
cido ventriculiadverlgri dicit, cum iplemet 
fateatur, tranatu de fpiritu vita?, etiam ipfum, 
faccharum acefcere ex fermento ftomaebi: 
necefle enim eft omnia obedi re fermentis* 
quibus vero fegnibus& corruptis , quidmi- 
rum,interdum optimam medicinam corrum¬ 
pi ? Sed uti dixijh^c de ipfius facchari corpo,- 
re crudo intelligantur. Interiora ipfius nobis, 
arrident, qmsauro, qua efficaciam, nihil ce¬ 
dunto 


De Saccharo. z$ 

dunt. Agricola de Saccbaro^zuca commen¬ 
tatur , extollit tamen ipfius quintam eflenti- 
arp &c Cryftallosrubicundos,ex aliis forte au- 
toribusita edodtus, quamvis ipfam quoqueal- 
leget experientiam. Sed omnium loco iit 1/a - 
acus Ho liandus , Mediem Chymicws & Arttfta 
eeUberrmm , qui peculiari de Saccharo edito 
trafhtu ,fed brevi admodum, monftrat, quo 
pafto ex Saccharo ex infula Madera addu¬ 
co, quinta,effemin parari debeat ,qua omnes 
ipiritus volatiles retineantur bc ipfe quoque 
Mercurius coaguletur ; additcp: SOnD tOtUS 
eiflh hteroj>n m 

emett £tmm(tfcfein ©efcfemad? / Der fcfjm? 
fanem anDcm ©efdjmaef ^tmer^facfjcn t|?* 
&nDeb fefeon em dftenfefj al fu fatuvm / bafi 
er voti $d(te fretmahe erfrcrai trer / obe r Da j? eg 
$?o n 'iftafur fo falt mrc 0o er voti Dicfa quin¬ 
ta edentia mmfyml fotourbeer von flwpbatt 
ane ^atdrltc^e^Bamtc ?rtegcn/af* cr allefem 
itbm ian$ ntc^f gefmiDen hae/ja tljn folte Dun* 
cFeti ate ober fheben fonte / alfo Idcfye vnb iw 
fftgvntbtvol smr*> atieo fem geremperirt mttak 
ien@Jteberm ‘XhiDc&eofacbsrere / bafjjtt 
manD fo vwemperirte fymi Dap er f?er* 

fcenmufte/ vnDfoDarvoiutnnef:mc / evtpfirbt 


i6 De Saccharo. 

X>Qt\ j?UH& dttlt>lCbCf ggcemperirt fet>H WtDftWlj 
Itipaj?* acceptum (frdegu/latummedi- 

carne n ore , incredibili & plane ccele/lijucundi¬ 
tate afficit linguam , efr quantumvis h&mofeu 
natura fcugeln externo extreme frigeat , afftm- 
pt a tamen faccbari quinta effentia , ad natura» 
lem redire protinus poterit c ali ditat em , qualem 
nunquam per omnem vitam[enferit : imo tanta 
animi erit alacritate & levitate corporis % ac fi a ,- 
lipedum induifret naturam . £ffin efr (i intem¬ 
perie cahdk adeo quifquam corriperetur , qua 
ipfimartendum effet, accepta, tamen hac medici¬ 
na j ad temperiem rediturus eB efr famtatem» 
Plura qui defiderat, adeat Conradum Kjnm- 
YathinmeduUadeftillatoria % & inveniet nuU 
lum in corpore humano afiFe6tu efle, cui non 
fuccurratlacchari quinta dfentia | qusv.hiq 
reeenferenimislongumeffet. O ergo plane 
caeleftem (acchari naturam ! o fulphur in$- 
ftimabile/ admiror fecundam dicemqj Na- 
turam ,qu5e Te in lucem edidit' adoro Crea- 
toremfummum , qui non infimum Tibi intey 
infinitas creaturas afiignavit locum ! Felix v. 
quam exiftimatis facchau& auri conjugium / 
Certe tanto illud e fi; & erit felicius,quanto in¬ 
comparabile par ,fummum metallicum nem¬ 
pe & 


De Saccharo. 2.7 

pe &fiimmum vegetabile,concretum tamen, 
licet facile liquabile , exoptatiori junguntur 
toro , & inufumhumanum tam uberesfani* 
tatisfru&us, quos cxquilkiftimis defcribere 
verbis etiam facundi/fimo impoflibile eft s 
producere utrumque natum eft. 

Cxterum,non deerunt jam ogganientes, 
colorem illu m auri noftri potabilis non e fl e ab 
auro , fed a Saccharo > propterea, quddvel 
SpfumfolumSaccharum fufficiens fit ad pro-* 
ferendum ex utero fuo tin&uram rubicun¬ 
dam. Non equidem boc nego, ac fi quis vide¬ 
ret labores, & quo pa6fc> ance.ullius menftruj 
affufionem , jamtum fulpharauri extraver- 
tatur ullum protinus de fua opinione facilim^ 
iibenterqjdeceffurum crederem, inprimis eo 
tempore,quo neque faccharu m reclufum eft, 
peque ignem vidit,neque calcinatum eft, ne¬ 
que vel oleum aut Ipiritum dele emittere po¬ 
tuit, timft ura? participemrepagula enim aur| 
jam tum reclufa fune , fulphurqi illud exter¬ 
num , quod per corpus auri igneo colore lu¬ 
cet, jam tum in fua purpura niter. Ut neque 
taceam,nondiliiciiedre,utSaccharumabeo 
feparetur,tin<ftura nihilominus fe prodente. 
At cohfukius fieri cenfep, fi ternarius ille ab- 


2.8 De essentia vini. 

folvat encyclepaediam medicamenti nobilis, 
uti ex brevi hoc tra&atu patebit. Non ergo a 
Saccharo illa tin&ura > licet dulcedinem Sac- 
charum (uppeditet, atque mendicamen gra¬ 
tum omnino reddat Aliquis tamen a corpore 
Sacchari plane fequeftratis,& ne tantillo qui- 
dem.quod nocete ftomacho aut ulii membro 
poflit remanete .“imo potius Sal faccharinum 
fubtiliflimum vires medicaminis tanto ccyus 
membrisdividitjatqueenergiamejusaccele^ 
rat morealiorum Talium, quorum ope corpo¬ 
ra non recluduntur faltem, Ted & pervia fi W* 
gt tantum de Saccharo. 

DE QUINTA ESSENTIA 

VINI. 


X7 Inum fingularis D e i creatura e(l , ad ho- 
* minis utilitatem fa&a, primum quidem a 
Noacho poft diluvium deguftatum, fed libe¬ 
rius, unde ebrietas & pudoris ja£fcura exorta: 
fed convenienti modo uTurpatum , hominis 
animam, proh, quantum excitat ad laetitiami 
Eft enim plane divinus & coeleftis liquor, ra¬ 
ris cp S£ coelebis humiditatis principale habita* 
culum, per vitem,lignum illud tortuofum, in- 
^quale vifuq; nonadeo gratum ex coeloter. 

raque 


DE Q^IiSTA ESSENTIA VINI. 1 ) 
raqjhauftus,beneficioq; Solis in pendulas ex¬ 
plicatus uvas, unde deinceps expreflione & 
debita fermecatione in tam limpidi naturaeqj 
buman^amiciffimacocedit&digeritur lym¬ 
pha , qua fine neq; Deus homines efie voluit, 
neq; homines placereDeo polfunt,fiveadio- 
nes ejus planefpirituales cofideres,five cor¬ 
porales. Unde adhibetur in ufu my fticar illius 
a&idnis, qua corpus Chrifti nobis 

exhibetur,in fanitatisconfervatione,.in cordis 
exhilaratione-, in mororisdepulfione,in viriu 
corroboratione, ad calamitatis oblivionem> 
adfitisextin&ionem, in contrahendis amici¬ 
tiis,inpericulis, inlaflitudinibus,in ipsa im6 
mortis hora, ad extremum refrigerium , dc 
quibus praeter quotidianam experientiam te- 
ftimoniuminfallibile perhibent Sacra: literar. 
Odignum ergo laudegenimen vitis, quo ipfe 
Servator in ultima carere noluit corna pa- 
fchali! 6 ne&ar vere di vinum.' cui ccelefte il¬ 
lud & immortale ne&ar, aliquando in altera 
beatiori Vita nobis propinandum conferri 
debuit ! ut mirer, quofdam inventos, fedex 
Satanse progenie , qui vinum fel tenebrarum 
Principis Satanas appellare non fuerint veriti, 
(contra quos vero militat Rex ille & Prophe¬ 
ta ad 


3d De qVinta essentia vinE 
tacor Deifa&us PfaL104.14.xs. Of.2.8. c.g.jt 
r.jaz£ 6s-8. loeL2.24.Mal.3 n.) atqueideoab 
ufu in adminiftrarione facra: Coena! plane ex- 
cluferunt, ^Manichaos puto, aliosqjiftorum 
imulos. Verum enim vero,ne latius progre¬ 
diar in vini commendarione , quod utpote 
moderate adhibitum in quibufeunque cafi- 
bushumanis nunauam fine laude exiftit, ad 
ipfum vini m<^§£cingam fpiritum. Eft*enim 
vinum liquor ex diverfis conftanspartibus 
iis <^5 heterogeneis , aqua nimfrum infipida, 
Spiritu & Sale,& oleo,qualia utpote indeftil- 
lationibus & feparationibus Chymicisinveni- 
ri (olent > de quibus conlulanturalli, qui e% 
profeflb de vini natura fcripferunt. Mihi hoc 
loco in confidetationcm veniat Spiritus &C 
quinta ejus edentia, de qud utpote Arnoldite 
de VillknOvk , Lulliu1, Paracelfat, aliiq; quam- 
plurirni lingularia prodidere i efife nimirum 
nihil in rerum ordine, quod magis fit amica- 
bile & proficuum hominis confervationi, 
quam quintam efientiamvini. Efteriimhsec 
rpsritui noftro plane amica, avideqj abeo ra¬ 
pitur in arterias, &quia facile infalem com¬ 
mutatur volatilem , ideoq; balfamicam haber 
naturam & conlervat ab omni corruptione, 

habes- 


De CLVrNTA ESSENTIA VINI. 

i habetq; ccdi plane indolerf), protirmsquefn 
cor fine ulteriori digeftione per arterias rapi- 
tur. Imo ipfa eftoleum, aqua, Ipirlcus & fal. 
Spiritus obcoeleftemnaturam&:,qufa>nifi or¬ 
ganis vitreis accurare cuftodiatur , evaneicir, 
plane enim volatilis eft;, & in deftillationc per 
ftrias fpiritualem & aeriam fatis oftendic na¬ 
turam.Oleum eft, quia totus inflammatur,at¬ 
que ficignis quoque reprefenrat elementum. 
Sal eft, quia mordicat, imo 5c in ore detentus 
comburit ac veficat gingivarum cprdermida. 
Aqua eft, quia libra una aqux vine combita 
in faletartarificcato , vix fit ferr uncia falis, 
ceterum totum corpus fit aqua elementalis 
infipida, uti prius erat, teftePhilofophoilto 
peritiffimo & nunquam fatis laudato, loh. Ba- 
ptiftavan Helmnnt , tr attat ude Aura vital.Sd 
iterum eft,. quia conratftu alterius fermenti, 
aempe fpiritus i alis urina: totus in offam fub- 
tilem & falinam coagulatur, indolemq; fic in- 
ftainmabile/fatim amittit. Oleum eft, fubtile 
tame, imo fubtiliftimum, quod ipfius pingue¬ 
do fatis demonftrat. Aer eft, imo vira rerum, 
cum fine hac ne mundus quidem fubfiftere 
poftir, qui utpote ejufmodi effentia univerfa- 
iiplancconfcryarur, & fui confervationem 

habet 



$2, De qJ£INTA ESSEtttlA Vlttlk 
habet per unicum hunc fpiritum five ojdtt 
tam etfentiam, de qua re legantur fupra citat; 
autores. Magna itaque in hoc fpiritu meta 
morphofis, magna vis &efficacia. Quid enitr 
mirabilius, quam (pineum adfummamho 
mogeneitateredudum, jamqjaboleo, aqd 
&falefeparatu 5 nihilominusfimuleffefal,ole 
um, aquam & fpiritum! quid ipfo efficacius 
dum vim habet penetrandi &c potenter re 
eludendi etiam compadilfima & folidiffim; 
corpora? Sed,ne quishocintelligatdeaqui 
vitas communi ex fecibus vini deftillata ve 
lim, ingenio & labore opus efh neque cuivi 
ftatim clavis ad arcana datur. Exvinoipfo,£ . 
generofiffimo quidem talis quinta eflentia e 
licienda eft, ut arcem recludat regiam & ei 
inde producat, quod non fine taedio fumpti 
busq» innumeri qu;erunt mortales. Et etfi de 
terminationem quandam habeat ex vite, at 
que fic appelletur redius aqua vitis,revera ta| 
men aqua vitas eO:, modo adfummamdedi 
catur puritatem. In centro enim conveniur 
omnia, adeo, ut fecundum Artephimn fubtil 
mineralium concedat in plantarum nutrime 
tum & fubtile plantarum fit animalium nutr 
mentum > unicusque fit omnium rerum fp 


De sqYinta essentia vini. 3$ 
t!tus, fed alter altero fubtilior, faciliuscp itj 
quibufdam e carceribus,in quibus conclufus 
cedat, fi tamen debito tnagnete trahatur* 
Uti enim triplex datur innatura regna: Ani¬ 
male nempe,vegetabile & minerale j ira quo¬ 
que triplex magnes datur, animalis, vegetabi¬ 
lis & mineralis. Animalis per pulmones, tan- 
quam inftrumenta, virtutem fcintiilae alicujus 
vitalis in corde, in iis, qua: pulmonibus a crea¬ 
tore donata funt, trahit avide fpiritu vitte,qu8 
in adre inviftbiliter circumvolvitur & depor¬ 
tatur; in cstcris per analogum quoddam in- 
ftrument um. Eft enim, fecundum Nobilem 
Polone m,occultus in aere cibus vita; , quem 
nos de nude rorennde die aquam rarefadam 
appellamus, panis ,noti tanquam 

aer illud ipfum hr,quo vi vimus,fed fpiritus ae- 
iris, qui a nonnullis naturx ignis vivifici* vel lu¬ 
cis aut ftellartunafiimilatur, ille, inquam,pa¬ 
bulum verum eft vmenoftra?, quia congela¬ 
tus melior eft.quam univerfa terra. Non aliter 
in vegetabilibus latet fcintilla qua?da vit^e, ut- 
pote, qu^ fecundum eundenebile Polonum 
odies millefima & ducentefima pars in gra¬ 
no triticiefle judicatur , atque fimiliterma- 
gnetica vinutepr^dita eft,dum avide vitalem 
G hauris 


34 De qvinta essentia vittt 
hauritfpiritum, quific hauffus^incorporatuti 
In Illi fcintilla, ut novus refurgat culmus,quod! 
fane hoc modo firiNam fi granum tritici pro¬ 
jiciatur in terram, tanqiiam matricem debk 
tam, tum fpiritusinclufusinillogranotrioc^ 
imbtanquam compede ligatus io terra refol- 
vitur, ab humiditacepluvisc&aeris, qui vere^ 
fic tefolutus, dum exire ftudet, atque evolari 
ex carcere in ap rieum aerem, relido corpore 
craffo,feqj conjungere univerfali contendit 
oaturas, virtute magnetica trahit &conftritt- 
git fpiritum aqux, imo aerem , & fpiritum itt 
eo,unde momento temporis &ipfe aeris fpl- 
iritus conftridusin viridi e&qj nova vefte, cor¬ 
pore priori relido ,fuperbit,fic4; extnvlfibili 
natura in vifibilem abiit,retinens tamen cha- 
raderem prioris,cum hodienumexinvifibl- 
libus vlfibilia fiant,quod de creatione A pofto- 
lus, iedfublimiorifenfuafferuit. Ex quorum 
confideratione amplifilmus mihi de pluribus 
myfteriis jam pateret differendi campus * 
nifi brevitati ftuderem. Aliqui ita de hac re 
differunt: Si granum tritici profeminetur in 
terram ,tum fpiricus fatis vegetabilis in corpo¬ 
re tritici tanquam compede ligatus, afpirim 
libero falis terras ambitur & exeitatur. Pluvias 


SDi qVinta essentia VIK-JT.' ^ 
iSquiaem ineft fal volatile,exrcfolutioneici 
terra fa&a. Verum,cum fal illud propter fic- 
citatem nimiaim folutionifcecundibri non fuf- 
ificiar,agricola agros impugnant fimo,in quo 
tft fa! ejiifdem natura eum tritico { fimus n. 
eft ex ftramine, quod cognatione habet cum 
tritico) atque tum pluvia defcendens & hu¬ 
mor terra? fe immifcens ex terra &■ fimo fal 
exfugit nitrofulphureum » fibiq; conjungit, 
quo confortatur & fubtilius frumentum gi¬ 
gnit. Heq*,ma!e: Nemo enim credit in plu¬ 
via efle omnia, falem, lapides, mineralia, quod 
vero creditu mihi difficile non eft, qui oculis 
idipfum no femel, fed multoties vidi,atq; reni 
felici cum fuccdlu ten tavi, vera enim funt ha- 
*5!:enus,quat Divi Lefchi generis amator fide- 
iifiime confignavit. Aliqui tamen (ulphutl 
vim conftringendiattribuunr,inprhnis illi,quf 
pmiflb fale {altem de duobus agunt rerum 
principiis , Sulphure nempe & MercuriOi 
Nam uti ex quatuor elementis tria fiunt, ni¬ 
mirum asione ignis in aerem,fulphur: a&ie- 
ic aeris in aquam , Mercurius: a&ioneaqua: 
in terram fal: ita quoque necelle efi^ut per di- 
Tiinutionem ex tribus duo fiant,nimirumfu!- 
bhur&MercuriHS,mafculu5& femina,agens 

C % 


3 6 De QV^NTA ESSENTIA VINI. 

& patiens,dominus & fervus, Gabricius&Be: 
ja, &c ex his unum incorruptibile & mdivifibi-. 
le,per potentiam natur#,adjumento artificis 
Unde Robertwfde Fluctibus, confiderans in ve 
getabili regno quatuor elementa ,ingeniose 
hcdifferuitde tritici multiplicatione: Putre 
fa^tone finit f fine qua, tefttbfcripturisfacris 
mlnl mortuum re/urgere aut exaltari queat) ii 
la fempiterna gr nunquam moriens quinta ej 
fenti&fcintilla , immediate a coelefli facernm 
Apollinis progenie (quiftatmt tabernaculum 
ftmm in Sole)den vatafeiffamjam nuncper pu 
tr e factionem a quatuor elementorum vinculis 
quibus in carcerefuo opaco eonclufa est, libera 
tam inveniens, fugam , patriam fuam&the 
riam verfus, a qua primitus defendebat, fufci 
per e tentat , atque ita gradatim cnfiam ve lea- 
put fuumfupra terram tenebrofam velpondero- 
fam primum feexaltat: Deinde elementum i> 
gnis, quod admirabili inclinatione gr inviola¬ 
bili nexu Jf tritui quinta ejfentia conneclttur 
fubtihbus fumis & exhalationibus fur[um e ter 
rapost eam quintam ejfentiam exfurgit,non ali 
ter quam in Arithmetica numerum 4. videmm 
confequenter /. fequi , & fic naturali quodam 
glutine ad h teret elementum ignis illi At heris 


De qvinta essentia vini. 37 
Atii, quia impatiens effet foetum juum dulcem & 
j dT formalem relinquere ac perdere , cujus pra- 
Ufenti a elementum hoc cum tribusfuis focus infe- 
ferioribus tanta pulchritudine ornaretur: aut 
in eo rtfpechi, quod res qualibet naturali infim- 
: 61 u ad libertatem fuam nativam affirat , (ffin 
propriam manfionem feupatriam reverti a vet. 
Parifilicet ratione aer fub invifibilisfeu fubti- 
lis vaporis form^feu effigie confequitur , & im¬ 
mediati pofi ignem s terra afendit , utpote qui 
fmili plane natura ligamento elemento ignis u- 
nitur , quo ignis quinta effinti*. Tandem ele¬ 
mentum aqu<a fuit fer ie (jr ordine aeri juccedtt, 
unde illud immediate ,poFt aerem , ex terra ma¬ 
trice furfum exilire animadvertit urinam idem 
fbt ve dic at combinattoms pnvilegiu cum aere, 
quod aer habuit cu igne. Et quavis in ultimo loco 
terra e ade ratione volatile (fffugitivu aqua eli¬ 
ment u ample 61 at ur ; t ame r at ionepo der optatis, 
aiq ? etiapropter ejus inf hara ei a creatione afft- 
gnata quiefeendi defideriufifit aqua in fuo mo¬ 
tu,eamque impedit , ne magis furfum vehatur 5 
atque iterum aqua impedit aerem, cui naturali 
amicitia conjungitnr\ & iterum impeditus aer 
adest igni tanquamfranum , illumque coercet m 
fm metu , atque hic denique mirabiliter retinet 

€ 3, radium 



}8 D-e qy iny a E s s i n t r av hi. 
radiumfohs mclufum , illumqne prohibet , w»., 
tmquefuo , ^ magis furfum tendafr, 
fi are videtur 5 provenit, quod ifle radius 

e&leftnin piam a fummiute fen cacumine, fixm 
frater appetitum fimm permanere cogatur ., ^»4 
flata per radices fias terratembrofa aUigdtur,\ 
ita, utfcintida hac (olaris , iterupartim ab aere: 
undique obfident e, edmque gradibm infiiffatw- 
ms inflar retis undique involvente ipammqd.fr 
ab elementts caceris (fipracipue a terra incarce¬ 
ret ur, (fi non alit er0 apti vetur,, quam fuit an r 
ttea. Et tamen mhilommus peculiaris hacigms 
vitalisfcintiUa inclufa non.cefiat.omnimometo 
magnetha quadam facultate attrahere atque ak I 
alto, quafiinfuum auxilium atqueafiiftentiam 
vocare fcintilias for male sfigmmq? filaremfibi 
fimitem,ad difjipanda (fi violanda vtnculailb 
novit er nodata atque ligata . Nam aer femper 
radiis natura multiplicantibus impletur, qui 
invtfibiliter in fluMus aeris huc atque illuc 
vagantur ; atque hi parati fimt ad fubfdium 
focusfuis captivis ad ferendum (fi c t Sedhifccji 
lucis fcintillis libertatempoffidentibm, (fiin ai- 
reo Occano undique vagantibus hoc idem acci¬ 
dit , quod famelicis atque audacibus mufcis, quot 
Umeri tat em periculo prkfemn$es ? umprofm - 

dem 



Be Qvinta Essentia vini., 3 $ 
dein imumtiiu mellis limo fi ,feu Sympifauh^ 
rati fi tmmergerzatq\praciptianammadvtr-** 
tmtur^tt undem vifco illi lethdi Atque estis m~ 
Is tamfirmiter adh areant , atqueadmapfiones 
fim redire nequeant: hoc idem y inquam Jttadif, 
hifce Phoebi infantibus feu liber tinis coslefiibui 
acadit , qui mviftbilitir in aire vagames/rs- 
tres fyos tncarceratosMberare aggrediamur, tdfr 
dolssfiu proditiones materiales, ignorantes fu - 
bito captivantur &c. HadenusRobemjsdo 
Fiudjbus, cujus verba ideo ijjcet prolixiora* 
adducere volui, ut habeat benevolus Ledoe 
concordandam eorum,quas de quatuo? eles 
aientis, tribus principiis,fa!e,fulphure 
curio, iteq? duobus illis fulphure & Mercuri 
adferri folent * (imileenim, (Imile (empera^ 
trahit, neq; fcienti difficile eft ilia duo s igu£C3i 
nempe & aquam inomni re conjunda atque 
de virtute & velocitate inter fe invicem cer¬ 
antia excitare, ut crefcar, (ulphurq; triplice^ 
:ur ^dupliceturMercurius,de quo,qui voler, 
legat Nobilem Polonu,tradatu de Sulphure,. 
In regno tandem minqralj in vihbiie quoque 
repentur feme, infpermate viilball, tanquara 
vitellus in ovi tefta, coDclufqm, quod dqfca- 
corpore priori pundum vix eft percepti- 



4 ® De qvjnta Essentia tini» 
t>ile j licet Hdmontim fatis philofophfce de eo 
fic’diflerat: Ecfs hgc familia mineralium & 
metallorum non propaget vi feminis, net ex¬ 
tra fe edat poftcros , non proinde deficit ens 
in ea, quod illam ad deftinatos maturitatis fi- 
nes perducat. Enim vero,cum nihil ufpiamfc- 
metipfumdifponat , aut moveat ,nifi femen 
fit: necefleeft, quicquid generatur,id habere 
Intus difpofirorem, q U j in aura molli,aquosa, 
falsa , lutosa &c. fedeat. Non quidem , quod 
hic fluat aut oberret per iflam maflam, perin¬ 
de atque in brutisj aut quod proinde in perpe¬ 
tuo fqcco habitet: fed aura efi: per totum in¬ 
corporata , nec varians ab indole frufius pro¬ 
duci. vid, prodicitis Philcfhphus tib. de ortu 
formarum§> 20. Quibus innuere quidem vi¬ 
detur, torum corpus efle femen incorpora¬ 
tum,ferte propterea, quod illa malfa tandem 
excoquatur tota in metallum; At de fperma¬ 
te five feminis capfula,& dum natura 5n primo 
eft motu, illum potius loqui cenfendum, pro¬ 
pterea quod & in hoc regno emendando 8c 
multiplicando fequeflratio fiat &fieri debeat, 
fecundum lier met era , ignis a terra, fubtilis^ 
<pilfo, ut magnes ille liberatusfimilem fibiat- 
tmhat fpiritum, accepcoq; vafe Saturnus hau- 


Dn qviwta Essentia vini. 4! 
nat,quantumpotefh £rgo,un magnesmine* 
^Jis attrahit hbi nutrimentum poftputrcta- 
61-ionem, nec non vegetabilis; ita & animalis 
hocipfum praeibit. Et uti nutrimentum illud 
envifibile, fpiritusaqua; & apris, in vegetabili¬ 
bus & mineralibus attraftum coagulatur Irs 
naturam attrahentis, virtute fulphuris coagu¬ 
lantis: ita quoque inanimalibus idemfpiritus 
inianguinem beneficio coagulantis lulphuris 
tn fanguine,coagulatur; aer enim aeri &ial Ta¬ 
li facile junguntur, iiieoq; etiam magnes no- 
fter anjmaiis,qui aer eft,avidefpiritu vini, qui 
&i pfe aer eft, trahit, fuoqjhmili valde deleba¬ 
tur. Hic vero trahitur avide,utpote vegetabi¬ 
lis a magnete minerali; imo & hunc adfetra¬ 
hit , ut ficfimul trahat & trahatur mirabili fa- 
neconformitate. Unde foioillp fpiritu nutri¬ 
tur homo , licet utatur mille variatis cibis £i' 
potulentis , quia Natura leparatcentrum&; 
hoc in fuam converrit naturam , ut magne¬ 
ti affimilerur , alias orirentur morbi; natu* 
ra enim pura eadem natura gaudet. Et egre¬ 
gio hoc vegetabili magnete refolyiu r ati* 
rum ; Natura enim naturam fuperat: 
Et hoc ipfo. pulchrum 8c optatum inter 
c 5 


41 Da qVJNTA E S S gNTIA ¥ IN£> 
metalla & vegetabiliafit ad medicinaracc^ s 
jugium $ Natura enim naturam retine^ 
Imo alterum alterius beneficiocorroboratur.. 
Natura enim naturam emendat. Ut oq* 
que omittam penetrandi vim,, quam a fale ha¬ 
bet , fine quo.nulla tin&ura vera fieri pote 11.. 
fpfa ergo quinta vini,dlentia eft Sal, Sulphur; 
$c Mercurius , quas tamen alio & duplici qui¬ 
dem fale Sc fulphurc viresaudioresmadad* 
Eifiime abfolvit vimfuamjmo fere in momen* 
EO , licet neque minus ipfaquintaelfentia pef 
le proprioqi fale & fulphure idem,fedtardius, l( 
proflare nata fit. Si quasris.quasnam fincill^ 
duofulphura, qua’ illa fiotfalia ? ingenue tibi 
ffefpondeo , de altero fulphure Sdale jam a- 
•d-um dTe in pracedenticapite, de reliquo ve» 
$6 ut agam, non opus dTe,cum perperam fit, 
peregrinum quidpiam, ingredi (pirstum vini, 
& quod/ua non fit natura. ¥iderunt feftivib 
fimo fpeftaculo , in Holfatia , quibus Magni 
illius Herois ac Dominii Domini Friderici»Bolr 
■fatu & Slefvici Ducis /plenumipmi curas m 
fcrutadis Naturas arcanis intueri antehac da¬ 
batur,tartarum refolviinuvas,vari^q» magni¬ 
tudinis, botros , non peregrino aliquo addito 

fermea- 



!>e qv*iN'Ta Essentia tini» 4^ 
■ fermento., ied illo spfo, quod cratexcartaro s 
Id quod deinceps muLpties curo jucudiflimo, 
feccdiu alibi tentatum ,quoipfp (ane labore 
ujrtarus non foliitn facile folvitur i (ed & in pe» 
oetramiflimu faceflu fpiritu. Confortari |taq* 
y|niquinta ! efientiaproprip]fuofalepotefl: 5 qu5 t 
Tartari appellaricoofuevitjquavisnonejdftL 
mem,Sal tartari vulgare multum proficui ad- 
ferre pofle, cum eide dire$o teclamet Bafiltp 

in te® ie&afjolmig te 0$ejn@te®d-fm % 

De alio enim falc Tartari loquitur, 

mte3r$ncp/ quod illo longe 
praftantius judicat. Licet neque mihiigne^ 
tum fit,faiTartari vulgare 5<:quod in vinidoL- 
Is poil annorum aliquot moram repemur* 
aoo adeo contemnendum elfc. Unde 8c in 
proceflibus nonnullis Paracelfi Spiritus Yinl 
Tartarifatus mulcum commendatur. AddL 
difiem genuinos quofdam modosparandi al¬ 
cohol vini, fpirijcumq; Vini Tartarifatum, auc 
etia-mipfam quintam e fle miam vini. Sed cupi, 
©mnium Chymicorum libri proceflibus ejus¬ 
modi abundor, nolofalccrambem ab aliis co~ 
^lam, apponere s a&umqj agere. Jameoltia 
de eo fatis egerunt Arnoldm Vitlanov<wm % 
Z*nlkm$hAdr.Q & alii. Imo omnes tyrodnio^ 


44 De qvjnta Essentia' vini. 
rurci fcriptores non ine?ongrua de iis commu¬ 
tati funt. Et non opus eft ingeniohffimis inge¬ 
niis pr^fcribere talia.Sufficiat quxdam fubin- 
dicafle, quorum nihil non veritati confonat. 
Quii verdpluradefideratde fpiritu vini degat 
In Alchymik verkjraB.Q. 

Prattica ciuf Wniverfal. 

At audio jam regerentes, Spiritum Vini ad 
yes metallicas nihil facere , cum metalla per 
fpincus minerales potius recludi debeant, ut 
iulphur medicinale depromant ? His refpon- 
debo ex Paracelfi praxi. Nonne hic aurum 
& argentum fecit potabile cum circulato fuo, 
multis non ignoto? Certe , dolidi funt > qui 
dum nihil in experto habet,aiiis contradicere 
geftiunt. Imo,pigri funt & indo&hnefcientes 
Iph^ramadbivitatis &rpaffivitatis,rerurnqdu- 
ter fe correfpondentiam.Difce ergo primum, 
oquifquiseSjCirculatum Paraceld &: videbis 
meveradixiffe , imo appFobabishsec omnia. 
Non vero opus ed, ut illud revelem, cum jam 
Jtum quamplunnii plus xquo fibi fapere vi¬ 
deantur, nihilque magis hodie in u(u ffi.quam 
mavere litem viris, qui apertam prolatentur 
veritatem. G;sterum ? audi,quid de Spiritu vi¬ 
lli, habeatur in libra de principi i & 2 {uur<£ M- 


De qVinta Essentia Vini. 45; 
sis Chymia :pag.mihi 36. (fi 3 y. Ex vi/soextra¬ 
hitur deitas urens , ergeparticipat cum fulphtc- 
re\ & huic me si vere maxima virtus natura 
metallica,quam ex terratraxit (fi concepit.Et(i 
illa 9iettas vel tjlt fpiritus agiliores funt mul- 
t um , quam c at er arum rerum, ideo virtutes eo¬ 
rum funt multum agiliores quam eat er orum. 
Sed tamen[ciendum , quod iftifpir itus , ficut te¬ 
xtus Alchimia dicit,(fiesi veritas,qui veniunt 
ex vegetalibus (fi animalibus rebus, non condu¬ 
cant adAlchjmiam, ex if entes innatura vege- 
t abiit, fcd requiritur, ut per multiplicem depu- 
rationem (fi deflillationernperveniant in natu- 
ram metallicam , (fi tandem deferviunt ei . En 
paulo pof \.Suntahquitn vino(fiauro (fiargen- 
tofhhorantcs)fic,ut ex vino habeatfpiritum e* 
jus agilimum,confortantes cum eo virtutem ati- 
rijtautfpiritus cumillo figantur, per quos con- 
Jequenter dilatatur & multiplicatur tinchira, 
auri. Et pro certo inter fpiritus vim (fi[piri tus 
aurieft maxima convenientia feu participatio , 
cum utr obiquefint natura calidas igiturfpiritus 
vini infeparabiliter figuntur cum auro. 

At inquiat aliquis,ergdne quinta hxc Vini 
cfTcntia totaliter recludit aurum, & ficquide* 
uc in aurum reduci nequeat? Si patienter au¬ 
dieris 


•46 De quinta Essentia f iWh 
diefcit talia propofimrus, expediam me ccrttt 
brevibusqs verbis. Difficile eflb recludere 
auram ita , ut internus Mercurius a Sulphure 
Interno feparetur, dSftum eO:, titulo de Auro 
circa Enem. Et per corroflva smpoffibiierrt 
die folutionem auri talem , qu& proficua (it 
& reduci non poffit in priffinam autifpecienH 
Ingeniose docuit Helmontius, fecrctorum 
Naturi arbiter magnus, in difpenfdtorio mo¬ 
derno : dum ait : Condolendus tfi error eorum j 
qui aurum,argentum t corada,perlm at que fimi- 
tu per liquores acidos corrodunt^atque diffblve- 
Ye videntur , putant que hoc pacto mtra ventis 
admiffum iri , veri fit as proprietates nobifcum 
'communicatura. ‘Reficiunt enim,ahnefciunt,a- 
'eidum venis boftile ; idel>q { pcregnn& dififolven¬ 
tiumfuperata fytvanfmutata Miditate % ejufmcr± 
di metatU & lapidespulverem effe fit ante.fihii 
Utcunque in tenmffimum pollinem fit redarius* 
mi bil tamen kfiomacho conficitur,aut mbis/uas 
'vir es partitur, Jfiuod ut coram videas, af¬ 
funde enim fatem tartari rebus diffolutis , in li~ 
quore aliquo pontico corrofivo , ac fi at im diffla¬ 
tum cadet in fundum in formk pulveris. Si enim 
aquafortesmetalla non mutent infubfiantia , //- 
'mfa&afint tranff arentia , qua ante erant opa- 


De qV-inja EsseMtja viSi. 47 
argentum indefbjpes recuperetur-. Jpui 
■ 'mutate ergo propinant lapides &pertas, quafi 
\per corrofiva relinquerent priftmam lapidum 
! aut metalli effiatiam > Subtilis cmm fm? dece¬ 
ptoris inventum, utfuarhagno apud agros afiL 
toet.£)uia ignari deceptores putant ,fi dtfjblvem 
* diffolut 0 per vifum ncn difiinguatiir , eliam 
diffolutum ipfum vere fubftanttaliter effe tranf 
mutatum, unde & allegat propriam cfcpcrien- 
&iam in projgymnafmate nieccbri.dum ait §.6. 

&17. Contunde aurum in Uminas, dem in te- 
nuif imas br a fleas , inde Verb in aurum picto¬ 
rum, mox iterum in marmore leviga. Dem di 
cum cinnabari &/alein alcohol impalpabile fi¬ 
gas, fepara cinnabarim per ignem, & aquffd. 
lem ablue, idquepro lubitufapius repete. Tan¬ 
dem cum/'ale armoniacoftibto, fy mercurio fuh- 
limato, &per retortam pelle jdqtlcfep nes repe- 
te,ut totum aurum in forma olet pumesi volati - 
lis redigatur. E fi enimfummi levigatum , imh 
& durum,fetidum, malle abite , ac fixi fimum 
torpus , quod jam olei in naturam verfum vide- 
jppr, ^Atfane mentitus ille liquor in pri fimum 
auri pondus & corpusfaeiU redigitur,proutfai 
in aquafo lutumfal e fi $ manet inde repeti¬ 

tur fine falis mutatione , quod fani fie nonfierst, 

f“>’£ 



4® De qVinta Essentia vini» 

fidi(folv ens jungeretur dijfolv e do perminimi 
&non (ifieretur k Mercurio i litus concreti.Nm 
impoftibilis eft per cjufmodi corrofi va meta! 
lurain interiora conftifuuva refolvi,ideoq}ju! 
bet,ut difeant prius tyrones (addo ego, & pe 
ricialias)metallorumputrefa&ipnem. Nair 
tiifi intercurrat fermentalis impeftio per pu 
trefa&ione , qu£ procedit quamlibet radica 
lemfqlutionem, fruftraneus omnis eft labor 
operaq$&oleu perditur; de qua Vero putre* 
fa&ione artis clave,ciim omniu Philofopho* 
rum libri pleni fint, ego htc agere nolo, cum; 
tp a condito mundo filentii facro involveruni 
Philofophi, tenues evolare in auras nefas ftc: 
Nemon.rneo fudicio omnium vulgariuChy- 
mieorum, nili verus Philofophus, Invenitur 
cuiftvematetia iive ejufde cognita fttputre. 
fa£tio. De his enim verum eft illud Augurelli; 
aditer inauratam neto de vertice pellem 
principium velat ofiedit>quodfumerepofjit , 
K^dlter opus quantumfu beas. 

Latet n. arbore opaca{Q£\m&\\vc\ Maronem 
K^iureus cr foliis & lento vimine ramus , 
Junoni inferna dUlusfac er. 
qui labore ingenti^ magno judiciotra&ad 
dus eft ut quemadmodum 

fingtii 


S 3 e Qvinta SssENTfA Vini. 49 

Pt/igue/iliiprimis extemplo k mcnfibus .xntii^ 
IFet i es in vert Ant tauri, gleb dsaientes 
Pulver alent a. coquat maturisfo Ubiis stftxs. 
Quo illa dem ii feges avari agticoi* refpodeac 
vocis,etiam hic vire fuse principium,quod in fe 
recondit,ignem videlicet iniicum, ccelitusin- 
fufum, & qui iub duro metalli cotvrice hebes 

faaus,motusexpers,& velut thefaurus incan» 

tatuslatetihberratem confequatur, fpiritum- 
quefubtilem &cceleftcmanimam pervehe- 
cationis motum potenter explicer, tandemm 

in iummam artis & natur* perfcbionemex- 

: altetur,refteEnchekid. phyf.reftitut£ §. 166, 
quamvis 

Uh nolens'ficikrqifiquMuP, & primoavuk 
fo non deficiat alter illi, qu* 

UMaternas agntfiit a ves 

& gemina cmforte colUmbn 
Jpfafitb ora viri coelo Venere volantes. 
j Sed quo proripior? Nulla in noftra folutfona 
corrofiva* nulla acida 5 natura: amica funto^ 
inrtia, aurum, vinum, homo, faccbarum mul* 

: tum Te amant,delebantur ad invicem & coris, 
fpirant amice, unde fermentis in corpore no- 
ftroexhis nulla peregrinitas aut infebioper- 
taefcenda. Sic vero, reducatur per ignem 8. 

& lerum 



50 De qvinta. Essentia vini. 
teram in metallum ? an vero tum non eft mc- 
dicamentofum ? an impar reftautandis viri¬ 
bus, an auri potabilis nomide indignu ? Nem¬ 
pe ad Alchymiam inutile eft, non ad medici¬ 
nam , ob purrefa&ionisdefeftum , line qu£ 
nova generatio fieri nunquam poteft.Quem- 
admodum enimMercuriuSjCorallasusdi&uSj 
rite prasparatus & per aquam ovorum in mer- 
curiu fixum fa&us, egregium fit medicamen¬ 
tum, adeo quidem, utpurgeteorporishuma* 
ni fordes,ulceraq$ veficae, laryngis &oefopha- 
gi, dulcis enim eft, neq* corrofi vus r , deperdit 
tamen omnem virtutem medicam, ubi in al¬ 
bum metallum reducitur * tefte Helmont. c» 
14. de febribus, quia nimirum per debitos 
labores Mercurii fulphur extraverfum , ubi 
In metallicam abit pulvis ille duritiem, iterum 
introvertitut: Sic in extraverfo fulphure auri 
in noftro medicamine ftat virtus medica,licet 
£1 forte fundi iterum potfet , quodamenon 
tentatum, eam virtutem amittere poffet, ubi 
fulphur illud ad penetralia iterum fua fe rece¬ 
pit. C£Eterum,hoc certum eft ,multum differ¬ 
re aurum hoc potabileab illis, qutf percorro- 
hvafiunt .* folventiahic alterius furrtmonar , 
GhiXj cum id illis pexeipitatio pertar tari ole¬ 
ti tu 


De c^y ikta essentia vint. 51 
I um fitprompcaduc nulla praecipitatio fiataut 
fieri poflit: quin potius ipfum tarcari oleum fe 
facile mifcet, atq; ipfum quoque tingitur, fa- 
6to experimento , fi ejus aliquot gutta? auro 
potabili affundantur, quamvis plane ejus co- 
pofitionem non intret. Metire ergo jam 6 bo- 
mo ? qui(quis es,auri noftri potabilis veritatem 
efficaciam; Panaceam audiflideprehendi 
:in folo Sole , in folo faccharo, in fo(o Spiritu 
Vini. Quid tibi polliceris ergo ex tribus his 
ifuavi conjugio,fine violetiafolutis^conjuniff is 
:& in flumen Tago longe felicius liquatis. Pro- 
fe&o, fi Soliscceleftisquoddamfimulacrum 
:df,Sol terrenus, aurum; jam omnes illius vi¬ 
res in hoc medicamen aureum concenrratas 
etfe, merito dicere poHum,adeb coeleftilumi- 
' ae fplendet, adeo rubini rin&uraconfpicuum 
effadeb pyropum imitatur, adeo excitat laf- 
fatacorpora , adeo reftituitnaturam laben- 
rem,ut,quicquid de eo dixero, minus mihi vi¬ 
deatur ejus vit ibus.Meminit Paracelfusinluo 
manualilib. z. pag.mihi 405. fa&um fuifle fuis 
temporibus in Alemanniaf verba ipfius funt) 
quod quidam Alchymiftafecerit Spiritum vi* 
ni,&cumhacaurupotabile; &cumilla Me¬ 
dicina Alchymiftam 50. annorum fe fecifle irt 
D 1 forma. 



jZ D.E QV l N T A E S 3 E.HTI A VIM i, 
forma lo.aoAorurnjCarninfortirudinejqiia^ri . 
in pulchritudine.capillosc?ci_di0c» dentesq* 
cum perd,idi(fq , {ed, omniarurfiis crevificm 
Qui dubie ac de hoc aoftro, au idem fit cum 
iUo,experimcncurn faciat, & rem veram iuc- 
cefiu temporis, ufiuq;cpntinuo percipiet fine 
moleffiit, cum J u x ; ta Paracel fi mente o m ni no 
paretur» pe Ejixirt alias vite Tlorcnttm 
in publico prodat re (limonium, quod yaieat 
ad prsefcry.atippemhomffiis*nefenii incom¬ 
moda fentiat,quod refifiatputrcdiuir quod 
vires CQufortet naturaleSjvStales^animaleSj 
quod Syncopen tolUt omnemep Hpothymi- 
am , quod epilepfis & apoplexia* medeatur., 
quod.letfiargieis utile fit, qupd datus otxmqs 
diffipet, quodcalctdofis & urina’ difficultate 
preffis, imp.^colicis, palpitationecordis 
labora tuibusjubvensat , £< quod multis aliis 
Sncommodis eliminandis e corpore 5 ? animo 
noftto idoneum fit, quodquidem teffimoni- 
um Italica lingua editum huc'referrem , mfi 
exidimem s Ic&orcm ejusledlione remora¬ 
tum iri, cura jam tum ex procedentibus ejus 
efficacia notabiliter colligi poffit. At Ip eode 
Rubtw , Smerajdi, Ucinti y perie orientali^ & al- 
tre Gcmme.oro^urOi Amhra> mufcojt m fi It ifem- 


De qvinta Essentia vinl yj 
flki & aromati di diverse qvalita fono defit !U^ 
//,uci verba habent» In nofiro vero medica¬ 
mine omnia Natura convenienter eunt,necp 
tanta eft congeries. Per analogiam quandam 
ad opiis magnum Philofophpxum masadeft 
&C femina, fuperius&inferius,corpus&fp|- 
ritus, agens 5 c patiens,folvens&r folutum, rex 
& regina: Aurum, quod, in amplexu Sacchari 
fermeevanefcit &: abeo devoratur; Saccha,- 
$m> quAd amoris impatiens aurum plane in- 
iralua vifccracondit: Spineus,quoaurora re-, 
ducitur, ut Sol tanto (plendidior oriatur x rar 
d.iosq} fuos.vita]es corporis oofbi infirmitati- 
busimpertiatur. Adefl porro Sulphur pe¬ 
culiare , fal lingulare & Mercurius omnino, 
homogeneus,quorum nullum tamen di line 
alio , quin potius Mercurius fuo gaudet (u] r 
phure&fale: Sal (uo Mercurio &c fulphure 
& fulpbur fuo Mercurio & (ale. Quo ipfo ta¬ 
men monendos velim omnes hujus (cripti le- 
4 iores,ne adeo faftidiatgenusnaTartari Ana- 
comia, difcantqj conjungere (piritu vini cum 
Sale proprio A ut fixum fiat vojatiie & volatile 
Exum, quibus habitis, nequ^opus erit igneij- 
1 ° Gehenna:, qui Alcaheft vocatur, neq; alite 
pperofis menflruis aut aquis fortibus. Tam 
P l UUXJ 


54 De <£vjnta Essentia vini. 
tum enim abeft,ur Tartarus fit merum excre¬ 
mentum vini, ut potius fit anima ejufdem &c 
vis conlervativa, imo fal fpecificum, quo non 
datur aliud in rerum natura fimile aut majus, 
praeterquam illud,quod fu&m e coelo deducit 
prolapsam,omnibus obvium, nemini notum, 
aquila nimirum expanfa, aut ignis elementa- 
ris,cum fuo liquore elementari, quae fingula- 
ri co&ione opus habent, ut ad invicem unian¬ 
tur, neq» in aeternitatem diffol vi queant, quo¬ 
rum pater efirSol, mater Luna.aqua nimirum 
non madefaciens manus,Sal alcali. Sal arme¬ 
niacum Philofophorum, coelum noftrum, 
aqua in mari mundi verfans , in qua cir¬ 
cumrotatur gloria? Divina? majellas , de qua 
Ezechieksc . i. In qua mundi totius conferva- 
tio &c perpetuario, unde vivimus ^iumusSf 
movemur, Deo ita dirigente & cooperante, 

' res fic di6ta vilis & ubivis obvia,externam Ipe- 
Ciemintuentibus; Pbilofophis v. veris pretio- 
filfima,figiIloqj taciturnitatisobfignata. Bre° 
viter,fecundum Pba?drone unum eftin mun¬ 
do objedum omnium, quod proprie dicitur 
Philofophorum. I n tefticudine manet album 
& rubrum in fe concinet. Unum mafculus, 
aliud femina nuncupatur,animale,vegetabi- 


De qvjmta Esse nttia vini. ^ 
zs minerale: nullum reperitur tale ; acti¬ 
vam vim habet & pallivam, lubftantia mor¬ 
tuam ac vivam,Ipiritum & animam,quam vo¬ 
cant ignari reni viiifiimam : quatuor continet 
elementa in fuo gremio contenta 5 ubiefi:, re- 
jperitur, ab omnibus communiter habetur» 
parvo redimitur pretio; libra una habetur pro 
uno folido. Afcendir per fe, nigrefcit, defcen- 
dit&albefcit , crcfcit&decrefcit. ReselR 
quam terra producir, & de ccelo deicendic, 
pallelcit Sc rubefcic, nafcitur, moritur, relur- 
gic, poftea iterum vivit, per plufes vias tendic 
ad finem, led propria deco&io efl: fupra igne* 
eft lenta,fortis,modefta,augmentatur, quo- 
Ufque lecurius quiefcendo rubificetur. Sed 
Ardua, prima via eFl,^ qua vik mane recentes 
Enituntur equi, medtdtH alufjima ccelo , 

U ndemare & terras ipfimihifepe videre 
Pit tonor , & pavida trepidat formidine pe- 
eluti '{certo. 

Ultima prona via efl , (f eget moderamine 
Ire per in fi dias opus eflformdsq s ferarum* 

Ut que viam teneas , nulloq\ errore traharis % 
Fer tamen adverfigradieris cernua Tauri, 
JEmoniosque arcus , violent i que ora Leonis , 
Savdque circuitu curvantem brachia longo. 

Scer* 


Ds QVjNtA EsSENflA VlNh 
Scorpion ^at que aliter curvantem brachia 
cancrum . 

7 ^ec tibi quadrupedes anime fis ignibus i litis i 
ti)uo$ in pe ciere habent , quos ere &nanbu$ 

, afflant , 

In promptu regere esi *- *. — 

Dum ergo cantae molis eft, Lunam coelo dd» 
ducere , edipfin procurare * lucem creare» 
mundum reparare,mortem cum vita co.ro» 
mutare, hoc interea Philofophi# Cultores li¬ 
bi commendatum habeant fecretum,pto fa- 
nitatis noftrae confervatione ingenuis & per- 
fpicuis revelatum verbis * ufque dum meliori ij 
munere Divum fxui uti licear. Videant rrtod6 
qui huic manus admovent aut admovere vo~ 
lunt, neaurispfosnimiafolicitetcupido, aut 
retrahat avaritia.In tenebris enirn ambulabit, 
qui Solem interdiu & Lunam de node non 
habebinOperentur fublimando non lophiftL 
ce,verum philofophice, & dum calcinant, vi- 
deant,ne igne oleum & operam perdant. La¬ 
borandi! eft, jufto pondere, menfura, debita i 
N// etenim immundum patitur puri fimus ather^ 

N ec pravi aut jiultt «uleftia limina tangunt i 
Hera brevis bona cuncta rap it .tuncfabula reflat. 

I i -at / h 







■\